Pirsgirêk li Amedê, Riform li Enqerê û çareserî li Hewlêrê

Li Tirkîye  persa Kurd bi  gishtî  û çareserî  bi  taybetî  wek  yêkek ji giringtirîn  kêshe  tê  berçaw,  ji  ber  ku  dewleta  tirkîyê  li  ser  bingeha  yêk  ala , yêk  netewe  û  yêk  ziman  hatîye  ava  kirin,  sîyaseta  dewletê  li  ser  wê  bingehê  û  inkara   netewa  kurd hatîye  birêwebirin  û  ev  sîyaseta qirêj  ya  esîmile  kirinê  heya  îroji  dimeshe,  heya  gotina   peyva  kurd  ji  wek  kiryara  teroristê   tê  nasîn.

Di  serdemê  avabuna  komara  tirk  heya  îro  zêdetir  li  40  serhilanên  netewî   dest  bi  xebata  netewî  kirîne,  lê  mixabin  hemo  hatîne  jinavbirin  û  bi  hizaran  gundên  kurda  hatîne  wêran  kirin û  cenosayda  kelturî,  çandî  heya  îroj  dom  dike.

Di  dawîya  sedsala  20 an  Partîya  kirêkarên  kurdistanê  (PKK) e   hat  ava  kirin  û  niha  zêdetir  li  30  î  sale  xebatek  xwinawî  û  bêwestan  dimeshine  û  di  wê  xebata  xwinawî  da  zêdetir  li  40 hizar  kesan  jîyana  xwe  ji  des  daye,  lê  mixabin dewleta  tirk  heya  îroj  nehatîye  rayê  û  sîyaseta  inkarê  her  dom  dike.

Bi    salane   ku  dewleta  tirk  dixwaze  bibe  endamê  yêketîya  Ewropayê,  lê  ji  ber  ku  nekarîye  pîvanên  Yêketîya  Ewropayê  kû  nasnav  bi  pîvanên  Kopênhakê  ne   bicih  bîne , hejî  gotinêye  kû  ev  pîvan  bi  tinê  daxwaza  mafê  mirov,  azadîya  take  kesî, azadîyên  pêk  anîna  civakên  sîyasî,  çandî  û  kelturî  diken  lê  mixabin  heya  îro  ev  daxwazên  mirovanî  nehatîne  cîbicî  kirin.

Di  helbijartina  parlemanê  ya  sala  2007  an  ku  wek   rifirandumek   û   Ne   yek  mezin  bi  ertêsha  tirk  û  her  wisa  li  herêmên  kurda  Ne  yek  mezin  bi  partîyên  xwedî   aydîyalojîya  kemalismê  û  derdurên  vê    hat   nirixandin. Di  encamê  da  bi  tinê   partîya  AKP  e   bi  serokatîya  Receb  Teyiberdoxan   ya  riform  xwaz  û   komela  civaka  demokkrat   DTP e  li  herêmên  kurda  ketin  parlemanê,  lê  mixabin  pishtî   helbijartinê   AKP  ê   dest  li  riformên  pêtivî  û   çareserîya  pirsgirêka  kurd,  kêsha   û  hêdî  hêdî   xwe  nêzîk   ertêshê  kir  û   li  wî  demî  heya  niha  bê  westan    sher  li  dijî   girîlayên  PKK  ê    berdewame.

Dinav  sê  heyvên  pêshîya  me  da  helbijartinên  bajêrwanîyê   li  tirkîyê  despê  diken,  ji  bû  vêyêkêj  meydana   sîyasetê   germ  û   partîyên  sîyasî  ketine   nav   cushek  taybetî.

Partîya  gelê  komarî   CHP  bi  serokatîya  Deniz  Baykal  ku  partîya  rikeber  di  nav  parlimanê  û  endamê   înternasyonale  sosyaliste   û  heya  niha  dijî  her  riformek  bingehî   ye  bi  taybet   diwarê   pirsgirêka   netewa  kurd   derketiye,  ji  alîyê  piranîya  mirovên  demokrat  û  ronakbîrên   tirk   we , wek  partîyek    durketî  li  normên  sosyalistê,  û  her  wisa  zêdetir  bi  alîyê   kemalismê  û  neteweperêzîya   tirk  çuye   tê  nirixandin.  CHP   ku  di  21  ê  vê  heyvê  berew  kongira  xwe  diçe   tê  gotin  ku   bi  gihurînek    bingehî   di  sîyaseta  xwe  da ,  hemiyan  surpirayz  bike  û  heya   nexsheya  rê  ji  pirsgirêka  duza  kurd  bide  pejirandin.

Partîya  Heq  û  îdalet  AKP  e  bi  serokatîya  Receb  Teyiberdoxan  serokwezîr  ku  piranîya  parlementêrên  kurd  di  parlemanê  endamê  vê  ne   lê  nexwast  û  nekarî  duza  kurd  bîne  rojevê ,  îro  li  herêmên   kurda  bê  hîvî  buye  jibo  wêyêkê  bi  siloganên   partîya  neteweperêze  MHP  ê   tê  meydanê   û  ji  kurda  ra  dibêje   eve  welatê  yêk  ala  yêk  netewe  û  yêk  zimane,  yan  hez  bike  yan  terk  bike.

Partîya  komela  civaka  demokrat  DTP  ku  wek  partîya  ser  bi  kurda   û  ji  alîyê  hinkawe,   wek  balê  sîysîye  PKK  ê   tê  binav  kirin  xwazyarê çareserîyek  bingehî  jibo  duza   netewê  kurde ,  evjî  ku  bitinê  AKP  ê  wek  rikeber  di  helbijartinên  bajêrwanîyê  li  herêmên  kurda  dibîne,  di  siloganên  helbijartinê  da   ketîye  nav  sherê  dewkî,  di   bersiwa   serokwezîr  Erdoxan  da  ku  got “emê  dihelbijartina  bê  da ,  Amedê  ji  DTP  e  yîyan  bistînin”  serok   bajêrê  Amedê  Osman  Baydemir   jê  ra  got” Amed   qelaye  û  emjî  qelayê  bernaden”

Di  yêk  sala  çuyî  da,  piranîya  mîtîngên   serokwezir   digel  kurda  hatîne  pirotiste  kirin,  û  heya  serdana  bajêrên  kurda  li  serokwezîr  ra  hatîye  berteng  kirin.  Lê   ji  bo  ku  Tirkîye   bi  welatê   hurjimêra (deqiqa) 90  ê   tê  nasîn ,  dibe   ku  89  hurjimêra   sher  û  kêshe   be   l ê   di  hurjimêra  dawîyê  da  hertishtek  bê  gihurîn.Tishtê  balkêsh  eveye  ku   di  pêvajuya  îro  da   sê   gusheya   Amed, Enqere  û  Hewlêr   ku   demeke  bi  awayek   nepenî   ketîye  rojevê  zur  rialistir  têt  berçaw.

Demeke  ku  di  mîdyaya  tirka  da  peyvên   serok  eshîr  û  bakurê  îraqê  cihê  xwe  dayne  peyvên    mina  serokomarê  îraqê,  serokê  herêma  kurdistana  îraqê , demeke   ku  li  firokexanên  Enqere  û  Hewlêrê   bazara  sîyasetwan  û  karbidestên  paye  bilind  e   Tirkîye  û  Herêma  kurdistanê   gerimtir  buye, demeke  peyamên  ecêb  û  xerîb   li  girawa  îmralîyê   bilind  dibin  û   demê  mirov   mêzey  daxuyanîya  Osman  Ocelan   ya  wegera  welat   dike  û  demê  mirov  mêzey   serdana  Talibanî    ya  Kerkukê   û  di  demek  nêzîk  da  serdana  Ebdula  Gul  li  Bexdayê,  kerkukê  û  Hewlêrê  dike   bitinê   dikare  bi  vî  awayî  shirove  bike,  ku,   Amedê  pirsgirêk  formule  kirîye,  Enqerê  heya  hurjimêra  89  an  niqasha  bi  sher   dê  bimeshine   û   hurjimêra  90  ê   li  Hewlêra  paytext  di  cvivîna   bilind  ya  dinavbera  serokomarê  îraqê  ,  serokê  herêma  kurdistanê  û  serokomarê  Tirkîyê   bigehît  encamê.Lê ji  bu  encamên  sîyasî  dinavbera   Amedê , Enqere  û  Hewlêrê  pêtivîye  em  li  bendê  rawestin  û  mêze  ken.